Jak zwierzęta wyczuwają trzęsienia ziemi i inne klęski żywiołowe, zanim do nich dojdzie?

Od stuleci krążą opowieści o psach szczekających, ptakach uciekających czy zwierzętach gospodarskich zachowujących się dziwnie przed trzęsieniem ziemi. Takie relacje nasuwają intrygujące pytanie: czy zwierzęta naprawdę potrafią przewidywać katastrofy? Badania wskazują, że niektóre stworzenia wykrywają zmiany w środowisku, których ludzie nie dostrzegają, jednak zdolność zwierząt do wiarygodnego przewidywania trzęsień ziemi pozostaje niepotwierdzona. Nietypowa reakcja może być odpowiedzią na subtelny sygnał—a nie zapowiedzią tego, co ma nastąpić.

Co mogą wykrywać zwierzęta?

Trzęsienia ziemi zaczynają się pod ziemią, gdzie przemieszczające się skały wytwarzają fale sejsmiczne. Szybsze, słabsze fale P docierają przed silniejszymi wstrząsami wywołanymi przez fale S i fale powierzchniowe. Ludzie i zwierzęta znajdujący się blisko źródła trzęsienia mogą odczuć te pierwsze drgania i zareagować na kilka sekund przed dotarciem do nich silniejszych wstrząsów. To wczesne wykrycie, a nie przewidywanie: trzęsienie ziemi już się rozpoczęło.

Zwierzęta mają też zdolności sensoryczne inne niż nasze. Psy słyszą dźwięki o wyższej częstotliwości, a wiele gatunków jest wrażliwych na drgania podłoża, zapachy, ciśnienie lub zmiany w otoczeniu. Te zdolności mogą pomóc wyjaśnić doniesienia o zachowaniu zwierząt przed trzęsieniami ziemi. Takie obserwacje trudno jednak zinterpretować. Zwierzę domowe może reagować na ruch uliczny, prace budowlane, pogodę lub zakłócenia w domu, a ludzie mogą łatwiej przypominać sobie nietypowe zachowanie po katastrofie.

Dowody wykraczające poza trzęsienia ziemi

Zdolność zwierząt do wyczuwania klęsk żywiołowych wydaje się bardziej prawdopodobna, gdy zagrożenie wiąże się z sygnałami, które już występują. Na przykład przed dotarciem tsunami do brzegu może dojść do silnych wstrząsów wywołanych trzęsieniem ziemi albo morze może nagle się cofnąć. Zwierzęta, które zauważą te bezpośrednie sygnały ostrzegawcze, mogą oddalić się od zagrożenia. Nie oznacza to, że przewidują nadejście fali; mogą reagować na te same sygnały, które ludzie mogą nauczyć się rozpoznawać.

Burze i powodzie również mogą powodować wykrywalne zmiany, między innymi wietrzenie, zmiany ciśnienia atmosferycznego, poziomu wody, dźwięków lub zapachów. Niektóre zwierzęta zmieniają sposób żerowania, szukają schronienia lub przemieszczają się w odpowiedzi na zmieniające się warunki. Takie reakcje mogą sprawiać wrażenie, że dzikie zwierzęta wykrywają klęski żywiołowe, ale nie są na tyle niezawodne, by zastąpić prognozy, alerty czy instrukcje ewakuacyjne.

Jak odróżnić instynkt od dowodów

Instynkt i wyostrzone zmysły mogą pomagać dzikim zwierzętom reagować na niebezpieczeństwo, ale twierdzenia o przewidywaniu klęsk żywiołowych wymagają dokładnej weryfikacji. Naukowcy musieliby systematycznie rejestrować zachowanie zwierząt przed takimi zdarzeniami, porównywać je z zachowaniem w zwykłe dni i wykluczać inne przyczyny. Badania i anegdotyczne relacje nie wykazały powtarzalnego sygnału, który wiarygodnie przewidywałby, kiedy lub gdzie nastąpi trzęsienie ziemi.

Naukowcy nadal badają zwierzęta i aktywność sejsmiczną, w tym to, czy przed trzęsieniami pojawiają się zmiany w sposobie poruszania się lub komunikacji. Na razie sygnałów ostrzegających przed trzęsieniem ziemi należy szukać w oficjalnych systemach monitorowania, a nie w niepokoju zwierzęcia domowego. Nietypowe zachowanie zwierząt warto odnotować, ale nie jest ono dowodem na zbliżającą się katastrofę.

Zdolności sensoryczne zwierząt są niezwykłe, a ich obserwacja może podsunąć interesujące pytania naukowe. Najbezpieczniej jest doceniać możliwe wskazówki, ale nie traktować ich jak alarmu: miej pod ręką zapasy na wypadek sytuacji awaryjnej, śledź lokalne alerty i zadbaj o bezpieczeństwo zwierząt domowych oraz gospodarskich, gdy władze zalecą podjęcie działań.

Czytaj więcej

Zobacz wszystkie